Εκτύπωση

Στύρα

Ο Δήμος Στυρέων με έκταση 188.583 στρέμματα και πληθυσμό περίπου 3500 κατοίκους περιλαμβάνει στην επικράτεια του τα Στύρα, έδρα του Δήμου, τις πρώην κοινότητες Νέων Στύρων, Αλμυροποτάμου, Μεσοχωριών, Τσακαίων, Πολυποτάμου, Ζωοδόχου Πηγής ή Ρεουζίου, Καψάλων και τους οικισμούς Ελαιοχωρίου ή Καραλήδων, Νημποριού και Πόρτο Λάφια. Εχει ξενοδοχεία, καταλύματα, ταβέρνες, ουζερί και ξεχωριστή φύση.
Το όρος Κλιόσι (υψ. 685 μ.) και τα χαμηλότερα παρακλάδια του δημιουργούν ένα ειδυλλιακό τοπίο στην περιοχή, που έρχονται να συμπληρώσουν αρμονικά τα δαντελένια ακρογιάλια, με τους όρμους του Αλμυροποτάμου, των Νέων Στύρων, του Νημποριούκαι του Πόρτο Λάφια στον Ευβοϊκό και της Λιμνιώνας, του Αρμυριχίου και των Τσακαίων στο Αιγαίο.
Τα μικρά νησάκια Στουρονήσια στον Ευβοϊκό, μοιάζουν να προστατεύουν τον όρμο των Νέων Στύρων από τα δυτικά. Το μεγαλύτερο απ' αυτά είναι η αρχαία Αιγείλια. Βορειότερα, μπροστά στον όρμο του Αλμυροποτάμου βρίσκεται η Καβαλλιανή, που θεωρείται η αρχαία Γλαυκόνησος που αναφέρει ο Πλίνιος.

Διαδρομές στα γραφικά και καταπράσινα Στύρα
Τα Στύρα βρίσκονται 86 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Χαλκίδας, απέναντι από την Αγ. Μαρίνα Αττικής με τη  οποία συνδέεται και με φέρρυ μποτ (δείτε τα δρομολόγια πλοίων για Στύρα). Είναι μια καταπράσινη γραφική κωμόπολη, με παραδοσιακές γειτονιές, όπου βρίσκεται το Δημαρχείο, το Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών, το Γυμνάσιο, η Αστυνομία, το Ειρηνοδικείο και άλλες υπηρεσίες. Η γραφική μικρή πλατεία αποτελεί συγκοινωνιακό κόμβο προς Χαλκίδα και Κάρυστο. Αξίζει να επισκεφθείτε την όμορφη μητρόπολη των Στύρων και το εκκλησάκι της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας (17ος αι.) ακριβώς απέναντι, αλλά και τα εκκλησάκια του Ευαγγελιστή Λουκά και των Αγίων Σαράντα. Στενά καλντεριμωτά δρομάκια οδηγούν στη Μεγάλη Βρύση, που από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, μέσα σ' ένα μαγευτικό τοπίο με τρεχούμενα νερά και δροσερά πλατάνια, προσφέρει στον επισκέπτη μοναδική ευχαρίστηση.
Μια θαυμάσια περιπατητική διαδρομή προς τον κοντινό οικισμό των Καγκαδαίων, μέσα στη δροσερή καταπράσινη ρεματιά, προσφέρει αληθινή αναψυχή.
Σημαντικά μεσαιωνικά μνημεία αποτελούν το Κάστρο των Αρμενων, πάνω στο όρος Κλιόσι, και τα δύο εκκλησάκια που βρίσκονται μέσα σ' αυτό. Η βραχοσκέπαστη εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που έδωσε και το όνομα της στο λόφο του κάστρου, έχει χτιστεί στις αρχές του ι8ου αιώνα.
Ο ναός της Παναγίας του Κάστρου έχει ανοικοδομηθεί το 1746, όπως δηλώνουν οι δυο επιγραφές στην είσοδο του, πάνω στα ερείπια προγενέστερης μονόκλιτης μαρμαροσκέπαστης βασιλικής. Μια επίσκεψη στο μνημείο του Ηλία Μαυρομιχάλη, και στα ερείπια του ανεμόμυλου όπου έζησε τις τελευταίες ηρωικές στιγμές του, πάνω στο ύψωμα του Προφήτη Ηλία, μας δίνει την ευκαιρία να θυμηθούμε την ιστορία του τόπου και να απολαύσουμε ένα υπέροχο θέαμα όπου το βλέμμα μας αγκαλιάζει ολόκληρο τον κόλπο των Στύρων, τα Στουρονήσια και τις ακτές της Αττικής απέναντι.
Σε μικρή απόσταση νότια από τα Στύρα, βρίσκονται τα Κάψαλα, ένα αληθινό μπαλκόνι προς τον Ευβοϊκό, όπου αξίζει να επισκεφθείτε το εκκλησάκι της Αγίας Άννας που χρονολογείται από την τουρκοκρατία, το ενδιαφέρον Λαογραφικό Μουσείο όπου έχουν συγκεντρωθεί μοναδικά κομμάτια της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και φυσικά το Δρακόσπιτο Λιμικό, το μοναδικό με τόσο εύκολη πρόσβαση, ακριβώς πλάι στον κεντρικό δρόμο προς Κάρυστο.

Νοτιότερα ακόμα, συναντάμε από ψηλά, σαν από αεροπλάνο, το όμορφο παραθεριστικό χωριουδάκι Νημποριό με την πεντακάθαρη θάλασσα και τα γραφικά ταβερνάκια καθώς τον οικισμό Πόρτο Λάφια στον ομώνυμο κόλπο, που αποτελεί το νοτιότερο όριο του Δήμου Στυρέων με τον Δήμο Μαρμαρίου.
Από την άλλη πλευρά, βόρεια των Στύρων, συναντάμε τη Ζωοδόχο Πηγή ή Ρεούζι, όμορφο χωριουδάκι με εξαιρετικές ταβέρνες. Μετά το γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου υπάρχει χαραγμένος δρόμος προς την περιοχή Αμινού από όπου μπορούμε να βρούμε το Φαράγγι του Χάρακα που καταλήγει στο Αιγαίο. Μια μαγευτική περιπατητική διαδρομή που μπορεί να απολαύσει επίσης όποιος διαθέτει τζιπ. Το τοπίο θα αποζημιώσει τον φυσιολάτρη επισκέπτη που μετά από πεζοπορία 2 ωρών μπορεί να κολυμπήσει στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου.
Βορειότερα ακόμα συναντάμε και τον Πολυπόταμο, ένα γραφικότατο χωριό με όμορφα παραδοσιακά σπίτια σ' ένα φυσικό περιβάλλον που ικανοποιεί και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη. Στον Πολυπόταμο αξίζει να βρεθείτε τον Νοέμβριο στη γιορτή του Τσίπουρου αλλά και στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία το καλοκαίρι. Στον Πολυπόταμο ανήκει ο οικισμός Ελαιοχώρι ή Καραλήδες, το μπαλκόνι του Αιγαίου, με θαυμάσια παλιά πέτρινα σπίτια, τα περισσότερα από τα οποία κατοικούνται μόνο το καλοκαίρι.

Τα Νέα Στύρα-αξέχαστες διακοπές
Τα Νέα Στύρα, ένα σύγχρονο τουριστικό θέρετρο, αποτελεί το επίνειο των Στύρων και συνδέεται με την Αγία Μαρίνα του Μαραθώνα με τακτικά καθημερινά δρομολόγια φέρρυ μποτ.
Ο πρώτος οικισμός δημιουργήθηκε το 1895 με την ονομασία Γκισούρι και το 1940 μετονομάστηκε σε Νέα Στύρα. Από την δεκαετία του 1960 τα Νέα Στύρα άρχισαν να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των παραθεριστών για τις υπέροχες παραλίες, το μοναδικό ηλιοβασίλεμα, το άφθονο πράσινο, το φρέσκο ψάρι και κυρίως για την εύκολη πρόσβαση στην Αθήνα.
Ετσι πολύ σύντομα άρχισε να μετατρέπεται σ' ένα ζωντανό παραθεριστικό κέντρο, αγαπημένο της νεολαίας αλλά και των μεγαλύτερων. Σύγχρονα άνετα ξενοδοχεία και πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια, ταβέρνες με φρέσκο ψάρι και τα πεντανόστιμα κρέατα της Καρυστίας, θερινά σινεμά, όμορφα μπαράκια με ελληνική και ξένη μουσική, πεντακάθαρη θάλασσα, όμορφες παραλίες και κάθε τι που μπορεί να επιθυμήσει ο επισκέπτης βρίσκονται εύκολα στη διάθεση του.
Αξίζει να επισκεφτείτε τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου ψηλά στο Δημοτικό σχολείο με ωραία θέα του κόλπου, το εκκλησάκι της Παναγίτσας που γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο, το Λιμανάκι των ψαράδων πολύ κοντά στη θέση του αρχαίου λιμανιού των Στύρων, τους οικισμούς Κεφάλα για φρέσκο ψάρι καθώς και Λεύκα και Δήλισο για μια ρομαντική απογευματινή βόλτα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καλοκαιρινές πολιτιστικές εκδηλώσεις του Δήμου που γίνονται συνήθως στο νέο λιμάνι και συγκεντρώνουν πλήθος κόσμου.
Ο ιδανικός τόπος για μια σύντομη απόδραση από την Αθήνα αλλά και για καλοκαιρινές διακοπές που θα σας μείνουν αξέχαστες.

Τα Δρακόσπιτα στην περιοχή
Τα πιο γνωστά απομεινάρια της πρώτης κατοίκησης της περιοχής είναι τα περίφημα όσο και μυστηριώδη Δρακόσπιτα, που θεωρείται ότι κατασκευάστηκαν γύρω στον 8 π.Χ. αιώνα. 0 θαυμαστός τρόπος δόμησης τους, από τεράστιους μονόλιθους που στέκονται ανέπαφοι από εκατοντάδες φυσικές καταστροφές και γεωλογικές μεταβολές, χωρίς κανένα συνδετικό υλικό, επί τρεις χιλιάδες χρόνια περίπου, έκανε τους ανθρώπους να πιστέψουν ότι πρόκειται για κτίσματα που έφτιαξαν όντα με υπερφυσικές δυνάμεις, οι Δράκοι.
Τις περισσότερες γνώσεις μας για τα Δρακόσπιτα τις οφείλουμε στις πολυετείς μελέτες του καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ν. Μουτσόπουλου αλλά και σε άλλους μελετητές. Έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες για τη χρήση και τη λειτουργία τους. Άλλοι θεωρούν ότι πρόκειται για ναούς αφιερωμένους σε κάποιους θεούς, άλλοι τα θεωρούν κατοικίες των λατόμων που εργάζονταν ψηλά στην Οχη, στα λατομεία πράσινης πέτρας, της περίφημης «στυρίας λίθου», άλλοι ισχυρίζονται ότι πρόκειται για φρυκτωρίες (σκοπιές ή φυλάκια). Οποια όμως κι αν ήταν η χρησιμότητα τους, η πλήρης έλλειψη γραπτών στοιχείων μετατρέπει αυτή την αρχιτεκτονική παρακαταθήκη σ' ένα γοητευτικό μυστήριο.
Δρακόσπιτα, συναντάμε πάνω από τα Στύρα, στη θέση Λάκκα Πάλλη και Μετσίφι, στα Καψάλα, στην περιοχή Αμινού κλπ. Τα ονόματα που τους έδωσαν οι προγονοί μας σχετίζονται με την αρβανίτικη ντοπιολαλιά. Τα γνωστότερα είναι τα Λάκκα Πάλλη Δραγκό, Λιμικό Δραγκό, Μαρίζα ή Λιούμιθελ, Κιουκα, Τσούκα, Κρόι Φτοχτ κλπ.
Η πρόσβαση σ' αυτά προϋποθέτει γερό περπάτημα κι ανεξάντλητη εξερευνητική διάθεση !!!

Ιστορώντας τα Στύρα...
Παλαιότερα οι γλωσσολόγοι πίστευαν ότι η λέξη Στύρα σχετίζεται ετυμολογικά με την θεά Αστάρτη (Αστυρα) των Φοινίκων οι οποίοι είχαν δημιουργήσει εμπορικό σταθμό στην περιοχή. Σύγχρονοι γλωσσολόγοι θεωρούν ότι η λέξη προέρχεται μάλλον από την σανσκριτική «Στούρα» που σημαίνει ταύρο, βόδι και η οποία επικράτησε γύρω στον 90 π.Χ. αιώνα. Και οι δύο απόψεις όμως συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για προελληνική λέξη, όπως και άλλα τοπωνύμια της περιοχής π.χ. Δύστος, Κάρυστος κ.α.
Η περιοχή των Στύρων δηλώνει την ιστορική της παρουσία από τότε που εμφανίστηκαν στην Εύβοια τα πρώτα σημάδια των ανθρώπινων πολιτισμών.
Από γεωλογικής πλευράς, η περιοχή αναφέρεται ως μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες στην Ελλάδα, αφού τα απολιθώματα ζώων της παλαιοντολογικής περιόδου, ηλικίας οκτώ εκατομμυρίων ετών, στην περιοχή του Αλμυροποτάμου καθώς και τα απολιθώματα της χλωρίδας των Στύρων, έγιναν αντικείμενο πολλών μελετών και αναφέρονται τακτικά στα επιστημονικά συνέδρια.
Η πρώτη γραπτή μαρτυρία σχετικά με τα Στύρα, γίνεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα, στον «νηών κατάλογο», όπου καταγράφεται η συμμετοχή της πόλης, μαζί με τις άλλες ευβοϊκές, στην εκστρατεία κατά της Τροίας, υπό τις διαταγές του Ελαφήνορα. Ο Ηρόδοτος κατατάσσει τους Στυρείς, στο προελληνικό φύλο των Δρυόπων. Οι Δρύποες ενώ αρχικά κατοικούσαν γύρω από την Οίτη και τον Παρνασσό, μετά την κάθοδο των Δωριέων διώχτηκαν προς την Πελοπόννησο και την Εύβοια όπου κατοίκησαν στις περιοχές του Δύστου, των Στύρων και της Καρύστου. Αντίθετα από την άποψη αυτή, ο αρχαίος γεωγράφος Στράβων αποδίδει την ίδρυση των Στύρων σε αποίκους από την Αθηναϊκή Τετράπολη του Μαραθώνα.

Αρχαία και νεώτερη ιστορία
Κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων οι Στυρείς με δύο τριήρεις, συμμετείχαν μαζί με τους Χαλκιδείς και τους Ερετριείς στην ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. και ένα χρόνο αργότερα, με πεζοπόρο τμήμα, στη Μάχη των Πλαταιών, όπως αναφέρεται στον αναθηματικό τρίποδα που αφιέρωσαν οι Αθηναίοι μετά την νίκη τους, στον θεό Απόλλωνα, στους Δελφούς.
Η πόλη συμμετέχει μαζί με τις υπόλοιπες Ευβοϊκές στην Αθηναϊκή Συμμαχία από το 477 Π.Χ. Κατά τη διάρκεια της Σικελικής εκστρατείας, στη δεύτερη φάση του Πελοποννησιακού πολέμου, οι Στυρείς παίρνουν μέρος στο πλευρό των Αθηναίων. Από τις αρχές του 4ου αιώνα οι επιγραφές μαρτυρούν ότι η περιοχή τίθεται υπό την κυριαρχία των Ερετριέων. Στον Λαμιακό πόλεμο, το 322 π.Χ. ανάμεσα τους Μακεδόνες και τους Αθηναίους, οι Στυρείς υποστηρίζουν τους πρώτους και για το λόγω αυτό η πόλη τους καταστράφηκε από τον Αθηναίο στρατηγό Λεωσθένη.
Οι Στυρείς ήταν φημισμένοι αλιείς οστράκων πορφύρας, απαραίτητων για τη βαφή των υφασμάτων. Η δραστηριότητα αυτή ήταν ιδιαίτερα κερδοφόρα και την ασκούσαν επίσης οι Ερετριείς και οι Χαλκιδείς. Την περίοδο της ρωμαιοκρατίας η περιοχή των Στύρων και της Καρύστου στήριζε την οικονομία της στην εξόρυξη της περίφημης «στυρίας ή καρυστίας λίθου», ενός είδους πράσινου μαρμάρου που είχε ιδιαίτερη ζήτηση εκείνη την περίοδο, θραύσματα πινακίδων και επιγραφές του 4ου π.Χ. αιώνα μαρτυρούν ότι στην περιοχή λατρευόταν ιδιαιτέρως η Αφροδίτη και ο Ασκληπιός.
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, ο οικισμός των Στύρων βρίσκεται στη σημερινή του θέση, στη σκιά κάτω από το Κάστρο των Αρμένωνή Λαρμένων, που τα ερείπια του σώζονται στην κορυφή του Αγίου Νικολάου ή Διακόφτι (υψ. 450 μ), στο όρος Κλιόσι, πάνω από τα Στύρα. Το κάστρο χτίστηκε πάνω στο τείχος της αρχαίας δρυοπικής ακρόπολης των Στύρων που η μεγαλιθική πύλη της σώζεται μέχρι σήμερα και προκαλεί δέος με την κατασκευή της. Στις αρχές του 1300 μ. Χ. το κάστρο καταλαμβάνεται από τους Καταλανούς οι οποίοι το 1373 το πωλούν στους Ενετούς. Το οχυρό παραμένει σε χρήση και μετά την κατάληψη της Εύβοιας από τους Τούρκους, το 1470 μ. Χ.
Με απόφαση της Γαληνότατης Δημοκρατίας της Βενετίας, τον Απρίλιο του 1402, αρχίζει στην Εύβοια η εγκατάσταση αλβανόφωνων πληθυσμών, που είχαν ήδη ασπαστεί ή ασπάστηκαν αργότερα, το ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα, με σκοπό να χρησιμοποιηθούν στην άμυνα του νησιού. Ένα δεύτερο μεταναστευτικό κύμα ορθόδοξων αλβανόφωνων φτάνει στην Εύβοια γύρω στο 1425. Ως επί το πλείστον κτηνοτρόφοι, οι νέοι αυτοί πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν στην περιοχή που εκτείνεται από τη βόρεια πλευρά της Οχης μέχρι το Αυλωνάρι, το Αλιβέρι και τα νοτιότερα χωριά. Οι πληθυσμοί αυτοί συγχωνεύτηκαν και αφομοιώθηκαν με τους προϋπάρχοντες ελληνικούς λόγω της κοινής θρησκείας και πήραν απ' αυτούς συνήθειες, έθιμα και πολλά γλωσσικά στοιχεία, σε τέτοιο βαθμό ώστε όταν ο Μωάμεθ Β' κατέλαβε την Εύβοια, εκείνοι ταύτισαν τη μοίρα τους με τους γηγενείς Ελληνες. Η μνήμη αυτής της επιμειξίας παραμένει μέχρι σήμερα στο γλωσσικό ιδίωμα της ευρύτερης περιοχής των Στύρων και των γύρω χωριών, τα γνωστά «αρβανίτικα» καθώς και στα τοπωνύμια της περιοχής.
Το γλωσσικό αυτό ιδίωμα, που μέχρι πριν λίγα χρόνια μιλιόταν ευρύτατα, κυρίως στα χωριά, σήμερα τείνει να εξαφανιστεί, μαζί με τις παραδόσεις, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις που το στέριωναν, θεωρώντας τη γλώσσα αυτή βάρβαρη και υποτιμητική για τους Έλληνες, παλαιότεροι λόγιοι και δάσκαλοι προσπάθησαν να εκριζώσουν το ιδίωμα αυτό και όσα το συνόδευαν, σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσουν την ελληνική γλώσσα από μορφήματα που συνδέονταν με την περίοδο της τουρκοκρατίας. Με τον τρόπο αυτό όμως χάθηκε μια ολόκληρη παράδοση με τραγούδια, έθιμα, δοξασίες και πολιτιστικά στοιχεία που σήμερα αναζητούμε για την ιστορική μας συνέχεια.
Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας η περιοχή υπάγεται στον πασά της Καρύστου.
Στον ξεσηκωμό του Γένους εναντίον των Τούρκων και παρά τις δύσκολες συνθήκες, οι Στουραΐτες επαναστατούν εναντίον του σκληρού δυνάστη τους. Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με τον θείο του Κυριακούλη και 600 Μανιάτες φτάνει στην Εύβοια στις 5 Ιανουαρίου 1822. Στα Μεσοχώρια συναντά τον Κριεζιώτη, τον Βάσο Μαυροβουνιώτη και τον Κόττα και με συνολικές δυνάμεις 1000 ανδρών φτάνει στα Στύρα, όπου διεξάγεται πολύ σκληρή μάχη με τους Τούρκους. Οι σύντροφοι του αποδεκατίστηκαν και ο ίδιος ταμπουρωμένος μέσα σ' έναν ανεμόμυλο μάχεται μέχρις εσχάτων, βρίσκοντας ηρωικό θάνατο. Αλλά και στις θαλασσινές επιχειρήσεις συμμετείχαν οι Στουραΐτες με τα καράβια τους. «Τα Λιμνιώτικα, τα Κουμιώτικα, τα
Καρυστινά και τα Στουραΐτικα καράβια, με τους καραβοκύρηδες και τους ναύτες τους, οι γολέττες, οι μπρατσέρες, τα τρεχαντήρια, τα μυστικά και οι σακολέβες, από την αρχή του αγώνα πρόσφεραν πολύτιμες υπηρεσίες...» λέει ο ιστορικός.
Η περιοχή απελευθερώθηκε στις 11 Απριλίου 1833 μαζί με την Κάρυστο.